Για την κατανόηση της σημερινής μορφής της Ελληνικής Δερματολογικής και Αφροδισιολογικής Εταιρείας (ΕΔΑΕ), κρίνεται αναγκαία η επιστροφή στις απαρχές, όταν η Δερματολογία άρχισε να οικοδομεί επιστημονική και ακαδημαϊκή υπόσταση στη χώρα μας.

Ιστορική Αναδρομή

Το 1837 ιδρύθηκε το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, το πρώτο πανεπιστημιακό ίδρυμα στην Ελλάδα, με παράλληλη λειτουργία της Ιατρικής Σχολής. Στο πλαίσιο αυτό, το 1850 ξεκίνησε η κλινική εκπαίδευση των τεταρτοετών φοιτητών στο αρχικώς ονομαζόμενο «Κρατικόν Νοσοκομείον των Μεταδοτικών Νοσημάτων», το οποίο το 1885 μετονομάστηκε σε «Νοσοκομείον των Αφροδίσιων Παθών».  Κατά τα πρώτα χρόνια, το μάθημα της Δερματολογίας και Αφροδισιολογίας διδασκόταν από καθηγητές άλλων ιατρικών ειδικοτήτων, όπως η Ειδική Νοσολογία, η Εγχειρητική και η Μαιευτική-Γυναικολογία, με εξέχοντες καθηγητές όπως οι Σπυρίδων Μπαλάνος, Παναγιώτης Ιωάννου και Ε. Καλλιοντζής. Η έδρα της Δερματολογίας και Αφροδισιολογίας αρχικά έμεινε κενή, καθώς ο εκλεγμένος ομογενής Δερματολόγος Αφροδισιολόγος Δημήτριος Ζαμπακός Πασάς δεν αποδέχθηκε τη θέση. Εκείνη την περίοδο, ο Καθηγητής Σπυρίδων Μπαλάνος δίδαξε το μάθημα της Υγιεινής μαζί με τo μάθημα των Αφροδισίων Νοσημάτων και μετέφρασε την τρίτομο Δερματολογία του Gruvellier από τα γαλλικά στα ελληνικά. Καθοριστική εξέλιξη αποτέλεσε η ανάληψη της πρώτης τακτικής έδρας Δερματολογίας και Αφροδισιολογίας από τον Καθηγητή Βασίλειο Πρωτόπουλο, ο οποίος όμως απολύεται  το 1909 λόγω πολιτικών γεγονότων, (Κίνημα στο Γουδί, Κυβέρνηση Κυριακούλη Μαυρομιχάλη ) καθώς και η ακόλουθη, το 1910, ανάληψη της έδρας από τον  Καθηγητή Γεώργιο Θ. Φωτεινό, υπό την κυβέρνηση του Στέφανου Δραγούμη. Η ίδια χρονιά συνδέθηκε με την ανέγερση του πρώτου ειδικού Νοσοκομείου για τα Αφροδίσια Νοσήματα, χρηματοδοτούμενου από το κληροδότημα του Ανδρέα Συγγρού. Στις 4 Ιανουαρίου μεταφέρονται στο Νοσοκομείο οι πρώτες 20 εκδιδόμενες γυναίκες που νοσηλεύονταν στο παλιό θεραπευτήριο του Πειραιά και έπασχαν από αφροδίσιο νόσημα.

Ταυτόχρονα, ιστορικά, πολιτικά και κοινωνικά επικρατεί αναταραχή, με τους Βαλκανικούς πολέμους και τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο (1912-1922) να επιβραδύνουν οποιαδήποτε πρόοδο και ανάπτυξη.

Ίδρυση της Ελληνικής Αφροδισιολογικής και Δερματολογικής Εταιρείας

Με πρωτοβουλία του Γεωργίου Θ. Φωτεινού, το 1914 ιδρύθηκε η Ελληνική Αφροδισιολογική και Δερματολογική Εταιρεία, η οποία συνεδρίαζε τακτικά στο αμφιθέατρο του Νοσοκομείου «Ανδρέας Συγγρός». Στόχος ήταν η ανταλλαγή επιστημονικών γνώσεων και εμπειριών μεταξύ των μελών και η οργανωμένη δράση στον «Αντιαφροδισιακό Αγώνα». Η δραστηριότητα της Ελληνικής Αφροδισιολογικής και Δερματολογικής Εταιρείας αναπτύσσεται με την έκδοση, το 1931, ετήσιου περιοδικού με εργασίες και πεπραγμένα του Νοσοκομείου, τα «Αρχεία Νοσοκομείου Ανδρέα Συγγρού», ενώ το 1932 συντάσσεται το νέο καταστατικό της Εταιρείας. Κατά τον Καθηγητή Δ. Στρατηγό η εταιρεία αυτή δεν ξεπέρασε την μετριότητα. Χαρακτηριστικά αναφέρει: «Πολλές ανακοινώσεις οι οποίες έχουν καταχωρηθεί στα Αρχεία του Νοσοκομείου Α. Συγγρός δεν ήταν πρωτότυπες. Σπάνια παρατηρούνται αξιόλογες παρουσιάσεις και πολλά θέματα αποτελούν απλά στατιστική του Νοσοκομείου, ενώ το μοτίβο της εποχής είναι τα Αφροδίσια Πάθη, η αντιμετώπιση και η εξουδετέρωσή τους.».

Παρότι  μετριοπαθής κατά την αξιολόγηση μελών της επιστημονικής κοινότητας, η εταιρεία συνέβαλε στον διάλογο και την ενημέρωση του κλάδου.

Ίδρυση της Ελληνικής Δερματολογικής και Αφροδισιολογικής Ένωσης

Το 1928, εν μέρει ως αντίδραση στις περιορισμένες δυνατότητες έκφρασης στην προηγούμενη εταιρεία, δεδομένου ότι, μεταξύ άλλων, ο πρόεδρος ήταν ισόβιος, ιδρύθηκε η Ελληνική Δερματολογική και Αφροδισιολογική Ένωση. Αποτελείτο  από εξέχοντες Δερματολόγους, τόσο νοσοκομειακούς όσο και εξωνοσοκομειακούς, οι οποίοι είχαν εκπαιδευτεί σε κορυφαία κέντρα του εξωτερικού. Πρόεδροι της νέας Ελληνικής Δερματολογικής και Αφροδισιολογικής Ένωσης διετέλεσαν οι Κ. Αλιφέρης, Δ. Ζαραφωνίτης, Γ. Ηγουμενάκης, Ν. Πρασσάς, Κ. Ανδρεάδης και Κ. Μπραζιώτης. Η παράλληλη λειτουργία των δύο εταιρειών για πάνω από τρεις δεκαετίες, ωστόσο, σημαδεύτηκε από διαιρέσεις που παρεμπόδισαν την περαιτέρω επιστημονική ανάπτυξη.

Η Νέα  εποχή για τη Δερματολογία

Το 1939 Επικουρικός Καθηγητής γίνεται ο Παναγιώτης Β. Φωτεινός ανιψιός του πρώτου, ενώ το 1947, λόγω κενώσεως της Έδρας, γίνεται Εντεταλμένος Έκτακτος Καθηγητής και τελικά από το 1950 ως το 1964 Τακτικός Καθηγητής.

Κατά το μεσοπόλεμο και μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η Δερματολογία κατακτούσε κυρίαρχη θέση, εκτοπίζοντας σταδιακά την Αφροδισιολογία, γεγονός που ενισχύθηκε από την εμφάνιση της πενικιλλίνης και των αντιβιοτικών που μείωσαν σημαντικά τα αφροδίσια νοσήματα. Παραδόξως όμως την ίδια περίοδο έχουμε τη σχεδόν απόλυτη άρνηση του Καθηγητή Π. Β. Φωτεινού για την αποτελεσματικότητα της πενικιλλίνης στη θεραπεία της σύφιλης και της βλεννόρροιας μαζί με τη δεσποτική παρεμβατική πολιτική του σε όλο το φάσμα της Δερματολογίας. Το γεγονός αυτό επηρέασε καθοριστικά τη Δερματολογία.

Συγκεκριμένα, παρατηρείται η απομάκρυνση της ελληνικής δερματολογικής επιστήμης, όπως αυτή εκπροσωπείται από το Νοσοκομείο «Α. Συγγρός», από τα προηγμένα επιστημονικά κέντρα του εξωτερικού, καθώς και η διακοπή κάθε παρακολούθησης και προσαρμογής στους νέους τρόπους επιστημονικής σκέψης. Αυτή η στασιμότητα και αναστοχασμός σε νέες προσεγγίσεις, ανέκοψαν προσωρινά την πρόοδο. Παράλληλα όμως, ανασκοπήσεις των δράσεων της εταιρείας περιγράφουν τις συνεδριάσεις, την αύξηση των μελών και την ενεργό δραστηριότητα παρά τις οικονομικές και κοινωνικές, επιστημονικές δυσκολίες.

Χαρακτηριστικό απόσπασμα από τα Αρχεία του Νοσοκομείου «Ανδρέου Συγγρού» 1964 αναφέρει:

Ανασκόπησις του έργου της Ελληνικής Αφροδισιολογικής και Δερματολογικής Εταιρείας κατά την λήξασαν πενταετίαν (1959-1963).

Υπό Κωνσταντίνου Κανιτάκη Υφηγητού – Γενικού Γραμματέως.

«… Κατά την λήξασαν πενταετία έλαβον χώραν 15 Συνεδρίαι της Εταιρείας, άπασαι εις το Αμφιθέατρον του Νοσοκομείου Ανδρέου Συγγρού…

Εις πάσας τάς συνεδρίας προήδρευσε ο Καθηγητής και Πρόεδρος της Εταιρείας μας κ. Παναγ. Φωτεινός, εσημειώθησαν δε κατ΄αυτάς 428 παρουσίαι μελών της Εταιρείας…  1550 επιδείξεις αρρώστων… 168 Ανακοινώσεις… αυτήν περίοδο ο αριθμός των μελών της Εταιρείας μας αυξήθη κατά εννέα (9)… η δημοσίευσις των Πρακτικών θα ήτο άλλως πως αδύνατος δια λόγους οικονομικούς, δι’ ό η Εταιρεία οφείλει χάριτας και ευγνωμοσύνην εις τον Πρόεδρον αυτής… Εύχομαι όπως και η αρχόμενη πενταετία υπό την Προεδρίαν και καθοδήγησίν του, εξακολουθήσει να είναι καρποφόρος.»

Καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη του κλάδου έπαιξαν νέα δερματολογικά κέντρα, όπως στο Νοσοκομείο «Ευαγγελισμός» στην Αθήνα υπό τη διεύθυνση των Καθηγητών Χριστόφορου Δούκα αρχικά  και Ιωάννη Καπετανάκη μετέπειτα. Αντίστοιχα στη Θεσσαλονίκη αναδείχθηκε το  Δερματολογικό Κέντρο Θεσσαλονίκης, η Πανεπιστημιακή Κλινική και η Κλινική Αφροδισίων και Δερματολογικών Νοσημάτων του Δημόσιου Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης.

Το 1967 ο Καθηγητής Γιάννης Καπετανάκης εξελέγη στην Έδρα των Αφροδισίων και Δερματικών Νόσων στην Ιατρική Σχολή της Αθήνας ενώ το 1968 στην Έδρα των Αφροδισίων και Δερματικών Νόσων του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης εξελέγη ο Κωσταντίνος Κανιτάκης.

Ίδρυση της Ελληνικής Δερματολογικής και Αφροδισιολογικής Εταιρείας (ΕΔΑΕ)

Εικόνα: Σήμα «Ελληνικής Αφροδισιολογικής και Δερματολογικής Εταιρείας», 1968

Το 1968 η ενοποίηση των δύο κυρίαρχων σωματείων δηλαδή της «Ελληνικής Δερματολογικής και Αφροδισιολογικής Ένωσης» και της «Ελληνικής Αφροδισιολογικής και Δερματολογικής Εταιρείας» οδήγησε στην ίδρυση της «Ελληνικής Δερματολογικής και Αφροδισιολογικής Εταιρείας», με εκλεγμένο Διοικητικό Συμβούλιο και έδρα την Αθήνα. Η απόφαση δημοσιεύθηκε επίσημα στις 14 Δεκεμβρίου 1968. Η ενωτική διάθεση, υποστηριζόμενη από τους προέδρους των δύο ακαδημαϊκών κέντρων, ιδιαίτερα του Καθηγητή Γιάννη Καπετανάκη, ο οποίος παραιτήθηκε από το δικαίωμα να είναι ex officio ισόβιος πρόεδρος όπως όριζε το καταστατικό της προηγούμενης εταιρείας, προήγαγε την οριζόντια συνεργασία και την καθολική αποδοχή. Οι συνεδριάσεις συνεχίστηκαν τακτικά στο αμφιθέατρο του Νοσοκομείου «Ανδρέας Συγγρός», με ευρεία συμμετοχή από επαρχία και Κύπρο.

Οι Ιδρυτές της ΕΔΑΕ

Ανδρεάδης Δημήτριος, Αποστόλου-Παπά Μαρία, Αρώνης Εμμανουήλ, Βασιλείου Βασίλειος, Βαρελτζίδης Αντώνιος, Γεωργιάδης Χρήστος, Γκρος Καρολίνα, Δούκας Χριστόφορος, Ζαραφωνίτης Δημήτριος, Ζωγραφάκης Ιωάννης, Ηγουμενάκης Κωνσταντίνος, Κανιτάκης Κωνσταντίνος, Κανέλλης Παναγιώτης, Καπετανάκης Ιωάννης, Κακεπάκης Εμμανουήλ, Κουζουτζάκογλου Κυπριανός, Κοκκινόπουλος Αναστάσιος, Κορώσης Αναστάσιος, Κυριακού Σεραφείμ, Μιχαηλίδου Νίκη, Μπαλάνης Νικόλαος, Μπραζιώτης Κωνσταντίνος, Πετρίδη Αθηνά, Σάκκης Δημήτριος, Σεβαστιανός Δούκας, Στρατηγός Γεώργιος, Στρατηγός Ιωάννης, Σουβατζίδης Αθανάσιος, Τριανταφύλλου Τίτος, Φωτεινόπουλος Νικόλαος και Χανδάνος Ευάγγελος.

Μεταξύ 1987 και 2017 πραγματοποιήθηκαν διαδοχικές αναθεωρήσεις του καταστατικού υπό την προεδρία διακεκριμένων μελών, όπως του Εμμανουήλ Αρώνη (1987), του Ι. Δ. Στρατηγού (1997), και του Δ. Ρηγόπουλου (2013, 2017). Κάθε τροποποίηση βελτίωσε τη λειτουργία και το προφίλ της εταιρείας, ενώ το έμβλημα της ΕΔΑΕ εκσυγχρονίσθηκε, εμπλουτίζοντας την ταυτότητά της και ενισχύοντας την αναγνωρισιμότητα.

Εικόνα: Σήμα «Ελληνικής Αφροδισιολογικής και Δερματολογικής Εταιρείας», 1997

Εικόνα: Σήμα «Ελληνικής Αφροδισιολογικής και Δερματολογικής Εταιρείας», 2013

Επιστημονικά Συνέδρια Δερματολογίας και Αφροδισιολογίας

Η διοργάνωση και φιλοξενία Πανελληνίων και Διεθνών συνεδρίων αποτελεί κορυφαίο επιστημονικό έργο της ΕΔΑΕ. Από το πρώτο Πανελλήνιο Συνέδριο το 1970 στη Θεσσαλονίκη μέχρι τη σημερινή διεθνή δραστηριότητα, τα συνέδρια προάγουν την επιστημονική αριστεία, την ενημέρωση και την ανταλλαγή ιδεών. Η προσθήκη Διεθνών Συνεδρίων από το 2023, με το 1ο Διεθνές να διεξάγεται στα Ιωάννινα, αποτυπώνει τον διαρκώς αυξανόμενο δυναμισμό και την εξωστρέφεια της εταιρείας.

Η Ελληνική Δερματολογική και Αφροδισιολογική Εταιρεία συνεχίζει αδιάκοπα να επιτελεί τον ρόλο της ως θεματοφύλακας της επιστημονικής προόδου και της επαγγελματικής ακεραιότητας, υπερασπίζοντας τα συμφέροντα των μελών της και διαχέοντας μέσω πρωτοβουλιών της γνώσεις που ωφελούν την κοινωνία και βελτιώνουν τη Δημόσια Υγεία. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην πρόληψη, στην έγκαιρη διάγνωση και στην ορθή θεραπευτική αντιμετώπιση, πάντα σε συνεργασία με τον ειδικό ιατρό, τον  Δερματολόγο–Αφροδισιολόγο.